.jpg)
Dinh Bà Thu Bồn
CON VỀ VỚI MẸ THU BỒN
Con về với mẹ Thu Bồn.
Là về nguồn cội nước non quê nhà.
Nông Sơn một cõi sơn hà.
Hiển linh có mẹ thăng hoa cứu đời.
Con đi rong ruổi muôn nơi.
Vẫn luôn có một góc trời Quế Trung.
Tâm thiện lành sống ung dung.
Có mẹ che chở vẫy vùng thế gian.
Giao thoa tiếp biến Việt- Chăm.
Là về với cõi trăm năm mẹ nguồn.
Tên dinh tên mẹ tên sông.
Thu Bồn ơi chảy mênh mông đại ngàn.
Tác giả: Lê Anh Dũng
Nhà báo, Nhà thơ, Đại tá Lê Anh Dũng
HƯỚNG VỀ LỄ HỘI VĂN HÓA TÂM LINH- LỄ HỘI BÀ THU BỒN.
Bình thơ:
CON VỀ VỚI MẸ THU BỒN- một bài thơ đặc sắc về tín ngưỡng dân gian cư dân vùng sông nước Thu Bồn.
Lễ hội tại Dinh Bà Thu Bồn
Chiều hôm qua nhà báo, nhà thơ, đại tá Lê Anh Dũng lên Nông Sơn với tư cách khách mời THAM DỰ KHAI MẠC LỄ HỘI BÀ THU BỒN. Anh đã chia sẻ với tôi bài thơ anh viết CON VỀ VỚI MẸ THU BỒN. Tôi ngạc nhiên không ít ngay từ lần đầu đọc bài thơ này. Bởi vì rằng tuy không phải là người được chôn nhau cắt rốn tại mảnh đất Nông Sơn hay Duy Xuyên mà dỏng chảy tâm linh về Bà Thu Bồn đã ngấm sâu vào hồn thơ của anh đến vậy! Phải chăng suối nguồn tâm linh về Bà Thu Bồn từ Nông Sơn - Duy Xuyên đã lan tỏa lên tận thương nguồn và xuống đến tận cuối nguồn Thu Bồn mà khi chảy ngang qua Điện Hồng quê anh, đã ngấm vào hồn thơ của anh tự lúc nào, để rồi tuôn trào ra đầu ngọn bút? "Bà Thu Bồn vốn là một nữ tướng thuộc dòng dõi thế phiệt trâm anh. Có nhiều truyền thuyết, huyền tích, giai thoại đề cập đến sự hiển linh của bà Thu Bồn. Đó là hoá thân của vợ, hay con gái đồng trinh của một vị tướng hay vua Mây, vua Lồi, vua Chàm, vua Việt..."
Lễ rước sắc khởi hành từ Lăng Bà Thu Bồn
"Chuyện kể rằng: bà Thu Bồn là công chúa vua Mây. Khi bị giặc ngoại xâm bao vây kinh thành, nhà vua và công chúa chạy lánh nạn, bà bị ngã ngựa chết, xác trôi lập lờ trên dòng sông, dân trong làng thương xót mang bà lên bờ chôn cất. Năm đó, dân làng Thu Bồn bị đại dịch đậu mùa, ai nấy cũng cầu mong trời đất phù hộ, độ trì cho dân chúng thoát nạn, bà Thu Bồn linh ứng cứu giúp dân lành thoát khỏi đại dịch. Cũng có truyền thuyết cho rằng bà Thu Bồn là nữ tướng vua Chăm rất xinh đẹp, có mái tóc đen, dài óng mượt. Khi bị quân vua Lê đánh bại, bà phi ngựa chạy về hướng làng Thu Bồn thì mái tóc dài vướng vào chân bạch mã, bà tử nạn, xác trôi lập lờ trên dòng sông. Phát hiện xác bà, dân chúng vớt lên khâm liệm bà bằng lá cây và nhập chốn bồng lai vào giờ Ngọ, ngày 12-2. Năm đó, trời hạn hán, mất mùa, đồng khô, cỏ cháy, dân làng cơ cực, đói khổ, bà linh ứng cho mưa thuận, gió hòa, cây trái tốt tươi, mùa màng trĩu hạt. Lại có chuyện kể bà Thu Bồn là nữ tướng nhà Lê, bị giặc đuổi đánh. Khi chạy đến Phường Rạnh, nay thuộc huyện Nông Sơn, thì bà ngã ngựa, bị quân thù đuổi kịp, giết chết, đẩy xác xuống dòng sông. Xác bà trôi theo dòng nước trong xanh được một đoạn rồi tấp vào ven bờ một ngôi làng phía hữu ngạn. Bấy giờ cư dân của làng này còn thưa thớt, cuộc sống của họ chủ yếu chài lưới, trồng tỉa ven sông. Khi thấy xác bà nữ tướng xinh đẹp bị giặc sát hại, dân làng xúm nhau đưa bà lên bờ tổ chức khâm liệm để bà thanh thản đi vào chốn thiên thu" "Trong tín ngưỡng dân gian của cư dân sinh sống trên lưu vực sông Thu Bồn cho rằng bà Thu Bồn là hóa thân của bà mẹ xứ sở - Thiên Y A Na Diễn Phi Chúa Ngọc (bà Chúa Ngọc). Dưới thời triều Nguyễn, các vua Minh Mạng, Tự Đức, Khải Định… đều ban sắc phong tặng cho bà là “Hồng nhân Phổ tế Linh ứng Thượng đẳng thần”. Từ mạch nguồn truyền thuyết, huyền tích, giai thoại đã trở thành tín ngưỡng dân gian của hai vùng sông nước liền kề nhau của hai huyện Nông Sơn và Duy Xuyên, đã đi vào thơ ca của Lê Anh Dũng rất nhẹ nhàng, máu thịt và tâm linh mà nếu như chưa biết gì về nhà thơ, ta cứ tưởng như anh la người con ruột thị của huyện Nông Sơn:
"Con về với mẹ Thu Bồn.
Là về nguồn cội nước non quê nhà.
Nông Sơn một cõi sơn hà.
Hiển linh có mẹ thăng hoa cứu đời"
Là người lính đã từng qua cuộc chiến tranh bảo vệ biên giới phía Tây Nam và đã về hưu, và đến nay đã ngoài "lục thập hoa giáp" rồi mà bàn chân người lính của anh vẫn chưa hề biết mệt mỏi, để anh từ ngôi nhà của mình tại Sơn Trà - Đà Nẵng lại tiếp tục đi lên về phía thượng nguồn sông Thu để đến với Mẹ Thu Bồn vào ngày lễ hội. Trái tim tin yêu thiện lành và sống ung dung giữa cuộc đời ô trọc của người lính dày dạn nhờ có Mẹ Thu Bồn che chở mà anh đã có đủ sức khỏe để làm được nhiều việc tốt đẹp cho đời ở những nơi có bàn chân anh bước đến:
"Con đi rong ruổi muôn nơi.
Vẫn luôn có một góc trời Quế Trung.
Tâm thiện lành sống ung dung.
Có mẹ che chở vẫy vùng thế gian."
Là con người Việt Nam, chúng ta có quyền tự hào về dân tộc mình không dễ gì bị đồng hóa cho dù 1000 năm nô lê giặc Tàu và 100 đô hộ giặc Tây, hơn thế dân tộc ta còn rất khéo léo, mềm dẻo và uyển chuyển để giao thoa và tiếp biến văn hóa với mọi dân tộc khác trên thế giới mà luôn bảo toàn được bản sắc văn hóa độc đáo của nước Việt. Và trên bản đồ hình chữ S với 54 dân tộc anh em khác nhau, trong đó sự giao thoa và tiếp biến văn hóa của hai dân tộc Việt và Chăm cũng đã để lại những biểu tượng tuyệt vời, nói lên sự đoàn kết gắn bó cùng nhau bảo vệ giang sơn. Và con sông Thu Bồn như một chứng nhân vĩnh hằng với thời gian. Dinh Bà Thu Bồn vào ngày 12/2 âm lịch hằng năm là nơi hội tụ của mọi người dân vùng sông nước Thu Bồn hướng về Bà với tất cả lòng thành kính và biết ơn:
"Giao thoa tiếp biến Việt- Chăm.
Là về với cõi trăm năm mẹ nguồn.
Tên Dinh, tên Mẹ tên sông.
Thu Bồn ơi chảy mênh mông đại ngàn."
Chỉ với 12 câu thơ lục bát truyền thống của dân tộc, nhà thơ Lê Anh Dũng như đã tạo ra một lực hấp dẫn mãnh liệt cuốn hút người đọc đến với Lễ hội văn hóa tâm linh Bà Thu Bồn hằng năm vào ngày 12/2 âm lịch. Với tôi, có thể nói rằng bài thơ này đủ khiến tôi ngưỡng mộ về anh. Và khi tôi bình vừa xong bài thơ này thì nhà thơ mới gửi tin nhắn qua Zalo rằng anh đã xuất thần sáng tác bài thơ trong vòng 5 phút qua điện thoại di động được in ngay trên tấm bạt tặng cho Bạn quản lý Dinh Bà Thư Bồn, nhân dân khen ngợi và được đóng khung treo trang trọng trong Dinh Bà như dự cảm của tôi. Sở dĩ nhà thơ Lê Anh Dũng đã thành công trong bài thơ này là nhờ anh rất nhuần nhuyễn trong việc chọn thể thơ phù hợp, sử dụng ngôn từ dân dã mà hàm xúc chất thơ, phóng khoáng nên đã đi thẳng vào lòng người đọc. Xin chúc mừng nhà thơ Lê Anh Dũng với sự thành công tuyệt bút của thi phẩm CON VỀ VỚI MẸ THU BỒN. Và chúc anh luôn có sức khỏe dồi dào để tiếp tục cho ra đời nhiều bài thơ hay nữa, cũng như những hoạt động khác đem lại những tốt đẹp cho đời, anh nhé!
Nông Sơn, 14/3/2022
Tác giả: Trần Thu Giang (Dũng Lê)
Nông Sơn, Quế Trung, Quảng Nam
*Cám ơn bộ đôi tác giả đã gởi bài về Blogquangnam
