.jpg)
Duy Xuyên vùng đất hiền hòa nép mình bên dòng Thu Bồn. Chiếc nôi sản sinh làng chiếu nổi tiếng xứ Quảng - làng Bàn Thạch. Nằm cách thị trấn Nam Phước 5km, làng nghề làm chiếu cói ấy đã tồn tại qua 4 thế kỷ. Để giờ đây cung cấp hàng nghìn chiếc chiếu đủ kích cỡ, màu sắc cho bà con khắp cả nước.
Làng chiếu Bàn Thạch tại xã Duy Vinh, Duy Xuyên
Nghề làm chiếu ở nước ta nói chung và ở tỉnh Quảng Nam nói riêng đã có từ lâu đời. Từ thế kỷ 16, người dân đã ý thức được việc làm chiếu để nằm cho êm ấm và trải ngồi trong các mâm cỗ. Trải qua thời gian với những trận chiến đấu, nghề dệt chiếu cũng có những giai đoạn thăng trầm. Đến ngày độc lập, chính quyền và người dân xã Duy Vinh, Duy Xuyên đã quyết tâm khôi phục làng nghề làm chiếu cói của cha ông. Từ đó đến nay, làng nghề không ngừng phát triển và tạo công việc cho người dân địa phương. Để rồi chiếu Bàn Thạch đã được xuất khẩu sang hơn 30 quốc gia trên thế giới. Đưa thương hiệu làng chiếu Việt Nam vươn xa.
Chiếu được làm từ nguyên liệu cói và đay là chủ yếu. Vì thế dọc theo hai bờ sông Thu Bồn người dân trồng rất nhiều hai loại cây này. Những hàng cói, đay mọc san sát nhau tạo nên vùng trời xanh thẳm. Nhìn từ xa bạn sẽ thấy cánh đồng rộng lớn mênh mông bất tận. Những thân cây cao ngang đầu người sẽ được thu hoạch về nhà. Có khi tùy theo mục đích của chủ nhân muốn làm loại chiếu gì sẽ để cói, đay mọc cao từng ấy. Ngoài ra cây đay cũng được sử dụng để làm chiếu. Đây là loại cây thân nhỏ, mảnh khảnh. Người dân xé từng sợi nhỏ, nối dài và phơi khô để làm chiếu.
.jpg)
Những bó cói, đay vừa mới thu hoạch
Tại làng Bàn Thạch sản xuất đa dạng các loại chiếu khác nhau: chiếu bông, chiếu hoa, chiếu trắng, chiếu nổi. Mỗi chiếc chiếu có những đặc trưng khác nhau cùng tạo nên làng nghề phong phú, nhiều màu sắc. Đến đây bạn sẽ thỏa mái lựa chọn cho mình những cặp chiếu vừa ý với đủ mẫu mã và bền chắc. Những sản phẩm muôn màu ấy chỉ giao động từ 100.00 - 200.000 đồng một chiếc.
Qua bàn tay khéo léo của các cô chú, ông bà những sợi cói, đay dần chuyển mình với nhiều màu sắc khác nhau. Đó là khi chúng được đưa vào nồi để nhuộm thành đủ thứ màu, nào là xanh, đỏ, vàng, trắng, hồng… Sau khi nhuộm xong bà con đem ra sân phơi khô. Dưới ánh nắng mặt trời những sợi đay giữ sẽ thấy khắp các lối đi, cửa ngõ được nhuộm sắc màu rực rỡ như tô thêm sức sống cho xã nhà.
Các công đoạn để làm nên chiếc chiếu thành phẩm tưởng đơn giản nhưng lại mất rất nhiều thời gian và công sức. Người dân trồng cây cói, đay và chăm cho chúng lớn đến khi thu hoạch. Chúng được quẩy quánh, chở xe vượt qua cung đường ngoằn ngoèo để về đến nhà. Người dân đem cói, đay phơi khô rồi nhuộm màu. Sau đó họ tiếp tục phơi và dệt thành tấm chiếu hoàn thiện. Với những công đoạn tưởng chừng như đơn giản ấy nhưng không phải ai cũng làm được. Đặc biệt ở khâu dệt chiếu yêu cầu người thợ lành nghề, khéo léo và tỉ mỉ. Có thể thấy nghề làm chiếu cũng cần những kỹ năng như làm gốm, làm lụa, hội họa. Người nghệ nhân phải đặt cả tâm huyết, kinh nghiệm của mình để dệt nên chiếc chiếu thẩm mỹ, bền bỉ với thời gian.
Nghề làm chiếu đã gắn bó với người Duy Vinh 4 thế kỷ
Với những nguyên liệu đơn sơ, gần gũi người dân Duy Vinh tạo nên những chiếc chiếu được rao bán khắp nơi. Có lẽ vì đơn giản nên nhiều người không quá trân trọng làng nghề này nhưng không phải vì thế mà nó mất đi giá trị vốn có. Làng chiếu cói ra đời từ lâu và vẫn trường tồn mặc cho nhiều làng nghề đang dần mai mọt. Và thử hỏi biết bao gia đình đang say giấc ngủ trên tấm chiếu êm ái ấy. Manh chiếu đẹp và hữu dụng gắn liền với đời sống người dân từ vùng nông thôn đến chốn thành thị phồn vinh. Và cũng là sản phẩm lưu giữ nét đẹp văn hóa từ mấy trăm năm về trước đến nay.
Hiện nay xã Duy Vinh có đến 80 héc ta trồng cói. Mỗi năm sản xuất trên 400.000 đôi chiếu các loại để phục vụ cho người dân cả nước. Những tấm chiếu tại làng Bàn Thạch đa dạng kích cỡ, màu sắc càng thu hút nhiều người dân yêu thích và lựa chọn cho gia đình mình. Đặc biệt các nghệ nhân còn tinh tế làm hình các di sản của Quảng Nam trên chiếu. Chẳng hạn như chùa Cầu, di tích Mỹ Sơn, tượng Mẹ Thứ được khắc họa chân thực trên những chiếc chiếu Bàn Thạch. Quả là một món quà vô giá cho những ai yêu mến làng nghề. Nếu có dịp đến đây bạn đừng quên ghé thăm ngôi làng độc đáo này để khám phá quy trình làm chiếu cói tài tình tại Duy Vinh, Duy Xuyên nhé.
XUÂN BÌNH
